انواع پروتز چشم
در دنیای چشمپزشکی ترمیمی، پروتز چشم تنها یک قطعه جایگزین نیست؛ بلکه ابزاری مهم برای بازگرداندن اعتمادبهنفس، بهبود تصویر ذهنی از ظاهر فرد و کمک به سازگاری روانی پس از آسیبها و جراحیهای چشم است. بسیاری از بیماران پس از انوکلوئیشن، اویسرسِیشن، یا تغییر شکل شدید کره چشم، با چالشهای ظاهری و احساسی روبهرو میشوند.
در اینجا نقش پروتزهای تخصصی چشم پررنگ میشود؛ زیرا این پروتزها با تکنیکهای نوین و طراحی سفارشی، چهرهای هماهنگ و طبیعیتر ایجاد میکنند. پروتزهای چشم بسته به وضعیت بافت حدقه، نوع جراحی و میزان باقیماندن کره چشم، در چند گروه اصلی طبقهبندی میشوند که هرکدام کاربردها و ویژگیهای خاص خود را دارند.
در این مطلب، انواع پروتز چشم شامل پروتز اوربیتال، پروتز آکولار، اسکلرال شل و کانفورمر را معرفی میکنیم، ویژگیهای هرکدام را توضیح میدهیم و در پایان، یک جدول مقایسه کاربردی ارائه میشود. همچنین به نقش کلینیک پروتز چشم بیناسا بهعنوان یکی از مراکز تخصصی این حوزه اشاره خواهیم کرد.
پروتز چشم اوربیتال
پروتز اوربیتال زمانی بهکار میرود که در اثر جراحیهای وسیع مانند Exenteration، نهتنها کره چشم، بلکه بافتهای اطراف حدقه، پلکها و گاهی ابرو نیز برداشته شده باشد. در چنین شرایطی، ساختار حمایتی برای قرارگیری پروتز داخلی وجود ندارد و نیاز به یک پروتز صورت (فِیشیال) است که بخش خالیشده صورت را بهصورت ظاهری بازسازی کند.
این نوع پروتز که پروتز چشم اوربیتال روی سطح پوست اطراف حدقه قرار میگیرد و معمولاً از سیلیکون پزشکی انعطافپذیر ساخته میشود تا با فرم چهره، رنگ پوست و بافتهای اطراف هماهنگ شود. در بسیاری از موارد، جزئیاتی مانند مژه، خط پلک و بافت پوستی نیز بهصورت طبیعی شبیهسازی میشوند تا نتیجه نهایی بیشترین شباهت ممکن به نیمرخ طبیعی بیمار را داشته باشد.
ویژگیهای پروتز اوربیتال
مناسب برای بیمارانی که بافت چشم و پلک بهطور کامل از دست رفته است
طراحی کاملاً سفارشی بر اساس چهره، رنگ پوست و فرم صورت
جنس غالباً سیلیکون پزشکی سبک و ایمن
اتصال با چسبهای پزشکی تخصصی، ایمپلنتهای تیتانیومی یا سیستمهای مغناطیسی
تمرکز اصلی بر بازسازی ظاهری و بهبود روانی، اجتماعی بیمار
امکان اصلاح دورهای رنگ و جزئیات در گذر زمان
پروتز اوربیتال نهتنها یک راهکار ترمیمی، بلکه پلی برای بازگشت بیمار به زندگی اجتماعی و تعاملات روزمره با حس اطمینان بیشتر است.
پروتز چشم آکولار
پروتز چشم آکولار (Ocular Prosthesis) رایجترین و شناختهشدهترین نوع پروتز چشم است و زمانی بهکار میرود که کره چشم بهطور کامل تخلیه شده باشد (پس از انوکلوئیشن یا اویسرسِیشن)، اما کاسه چشم و پلکها دستنخورده ماندهاند. پروتز آکولار داخل حدقه و در جلوی ایمپلنت اربیتال قرار میگیرد و نقش آن بازسازی ظاهری کره چشم و هماهنگسازی چهره است.
پروتز چشم
پروتز آکولار معمولاً از آکریلیک پزشکی ساخته میشود و بهصورت کاملاً سفارشی بر اساس فرم حدقه، رنگ عنبیه، اندازه مردمک و رگهای صلبیه طراحی میگردد تا بیشترین شباهت ممکن به چشم سالم ایجاد شود.
ویژگیهای پروتز آکولار
مناسب برای بیمارانی که کره چشم تخلیه شده اما پلکها سالم هستند
استفاده همزمان با ایمپلنت حدقه برای انتقال حرکت بهتر
سبک، بادوام و قابل پولیش و تنظیم دورهای
امکان هماهنگسازی دقیق رنگ عنبیه و سفیدی چشم با چشم مقابل
ظاهر طبیعی، عملکرد حرکتی نسبی و حس راحتی در استفاده طولانیمدت
فاقد نقش بینایی، اما بسیار مؤثر در بازسازی چهره
پروتز آکولار بیشترین شباهت ظاهری را به چشم طبیعی ایجاد میکند و برای بسیاری از بیماران بهترین انتخاب از نظر زیبایی و راحتی است.
پروتز چشم شِل اسکلرال
اسکلرال شل (Scleral Shell) یا نیمپروتز زمانی استفاده میشود که کره چشم هنوز باقی مانده، اما بهدلیل بیماری، تروما، کوچکشدگی یا بدشکلی شدید، ظاهر آن دچار ناهنجاری شده باشد. در این نوع، پروتز اسکلرال شل بهصورت یک پوسته نازک و سبک روی چشم موجود قرار میگیرد.
پروتز اسکلرال شل
این پروتز ضخامت کمتر و طراحی ظریفتری نسبت به پروتز آکولار دارد و بدون استفاده از ایمپلنت اربیتال قابل نصب است.
ویژگیهای اسکلرال شل
مناسب برای چشمهای کوچک، آسیبدیده یا بدون بینایی
پوششدهنده ناهنجاریهای سطحی و بدشکلی ظاهری
سبک، نازک و سازگار با بافتهای باقیمانده
امکان ساخت سفارشی یا استفاده از سایزهای نیمهاستاندارد
تمرکز اصلی بر بهبود زیبایی و تقارن صورت
قابلیت استفاده بلندمدت در صورت مراقبت صحیح
این نوع پروتز بهویژه برای بیمارانی که تمایل دارند چشم باقیمانده آنها حفظ شود، گزینهای کمتهاجمی و کاربردی است.
کانفورمر
کانفورمر (Conformer) نوعی وسیله موقت و درمانی است که بیشتر پس از جراحی تخلیه چشم یا در دوره بازسازی حدقه استفاده میشود. این قطعه معمولاً شفاف بوده و داخل حدقه قرار میگیرد تا از چسبندگی بافتها جلوگیری کرده، شکل طبیعی حدقه را حفظ کند و شرایط را برای نصب پروتز نهایی آماده نماید. باید گفت کانفورمر نقش زیبایی ندارد؛ اما از نظر عملکردی برای سلامت بافتها و روند ترمیم بسیار حیاتی است.
ویژگیهای کانفورمر
کاربرد کاملاً درمانی و موقتی
محافظت از زخمها و بخیهها پس از جراحی
کمک به شکلدهی و ساخت صحیح حدقه
استفاده همراه با ایمپلنت اربیتال
معمولاً شفاف، اما در مواردی قابل رنگآمیزی
آمادهسازی حدقه برای نصب پروتز آکولار
کانفورمر بهنوعی مرحله پیشنیاز پروتز دائمی محسوب میشود.
مقایسه انواع پروتز چشم
| انواع پروتز چشم | شرایط استفاده | محل قرارگیری | نقش اصلی | سفارشیسازی | همراه ایمپلنت |
|---|---|---|---|---|---|
| پروتز اوربیتال | برداشت کامل چشم و بافتهای اطراف | روی سطح صورت | بازسازی ظاهری وسیع | کاملاً سفارشی | معمولاً نیاز ندارد |
| پروتز آکولار | تخلیه کامل چشم | داخل حدقه | بازسازی ظاهری کره چشم | کاملاً سفارشی | معمولاً بله |
| اسکلرال شل | باقیماندن چشم بدشکل یا بدون بینایی | روی چشم موجود | اصلاح ظاهر و تقارن | سفارشی یا نیمهاستاندارد | خیر |
| کانفورمر | دوره ترمیم پس از جراحی | داخل حدقه | حفاظت و شکلدهی بافت | غیرزیبایی، درمانی | بله |
این مقایسه نشان میدهد که انتخاب نوع پروتز به عوامل بالینی، وضعیت بافتی و هدف درمان (زیبایی یا ترمیمی) بستگی دارد.
سفارش پروتز چشم در کلینیک پروتز چشم بیناسا
انتخاب و نصب پروتز چشم، فرآیندی صرفاً فنی نیست؛ بلکه نیازمند ظرافت هنری، دانش تخصصی، دقت آناتومیکی و درک عمیق از شرایط روحی بیمار است. کلینیک پروتز چشم بیناسا با تمرکز بر طراحی سفارشی، رعایت اصول علمی و توجه به جزئیات ظاهری، فرآیند ساخت پروتز را به تجربهای مطمئن و انسانی تبدیل میکند.
در این کلینیک، مراحل زیر با دقت اجرا میشود:
ارزیابی تخصصی وضعیت حدقه و بافتها
انتخاب نوع پروتز متناسب با شرایط بیمار
قالبگیری دقیق و طراحی شخصیسازیشده
شبیهسازی رنگ عنبیه، سفیدی و رگهای چشم
تنظیمات حرکتی و بهینهسازی راحتی
آموزش مراقبت و نگهداری دورهای
تمرکز اصلی این مجموعه، ایجاد بیشترین شباهت ظاهری به چشم طبیعی و کمک به بازگشت بیماران به زندگی روزمره با اعتمادبهنفس بیشتر است.
